Di sini Jam karet, tarik saja...

Toen het plan bekend werd om een training kettingzaagreparatie te doen in Pass Valley, kreeg ik de kan s om mee te gaan. De vallei, waarover veel geschreven is, waarover zoveel gepraat is, waar al zoveel is gebeurd.

Het is woensdagmiddag twee uur. Buiten regent het. Het is koud, mistig, troosteloos en als je in een slechte stemming bent, deprimerend. In de bergen om Pasvallei heeft het de hele dag geregend. De watervallen bruisen, her en der fluiten vogels, en zijn krekels.

Binnen, in Eben Haëzer, het voormalige huis van de familie Van der Maas, nu gastenhuis van Oikonomos, bandt de kachel. De kachel, de bovenste helft van een oliedrum met een deurtje aan de voorkant en een stalen pijp als schoorsteen, kan heel goed worden gebruikt om een ketel water te koken, heb ik gisteren uitgevonden.

Ik ben hierheen gekomen met het doel om een nieuwe deelnemer te zoeken voor de bengkel. Uit een groep van 12 mensen aan de kettingzaagtraining, wordt één iemand gekozen om een half jaar door te leren in de bengkel in Wamena. Daarna zou hij zelfstandig een bengkel kunnen openen in Pass.

Maandag middag ben ik uit Wamena vertrokken, samen met Urbanus, een collega. Na een botttenbrekende tocht met een Mitsubishi Strada L200, de enige auto die naast de Toyota Hardtop het ruige terrein aan kan, kwamen we om 7 uur ’s avonds aan bij de strip in Pass Valley. Daar aangekomen bleek Eben Haëzer nog niet helemaal voor elkaar te zijn. Vandaar hebben we geslapen bij Luter, de baas van het “Depot Pass Valley”, een soort groothandel voor de toko’s in de vallei. Luter is een jongen die niet weet hoe oud hij is, kort of nooit naar school geweest, maar toch kan hij lezen en schrijven. Hij is een orang hutan, een bosmens, althans, dat zegt hij zelf. Een geweldige vent. Hij regelt kayu bakar voor ons, maakt het huis schoon, noem het de butler van Eben Haëzer.

We hebben gegeten, nog even gepraat, en om half negen (“Missionaristijd”) gingen we naar bed. Voor het goede begrip: In Pass Valley is tijdelijk geen stroom, al sinds een jaar, en geen gas. Koken doen we op Minyak Tanah, kerosine. Lezen en praten doen we bij kaarslicht, en in Eben hebben we warmte van een houtkachel.

Toen we opstonden, hoorden we dat het vliegtuig met guru Agus zou landen. Dat is natuurlijk altijd een belevenis, zeker voor de bevolking. Zoals gewoonlijk staat iedereen op de uitkijk. Zelfs de scholen worden even stilgelegd, zodat iedereen alles mee kan maken.

Piloot van vanmorgen was Paul Westlund, mijn flight-instructor. Altijd in voor een goede grap, die man. De coördinator van alle projecten in Pass Valley heet Yorim. Hij stond even bij Paul te praten, net voor die wilde vertrekken. Ik stond tussen de mensen te kijken. Opeens riep Paul tegen mij: “Your rim! Is your rim still good?” “Yes”, antwoordde ik, “still very good”. “Zie je wel”, zegt Paul tegen Yorim, “Yorim is nog steeds oké!” Deur dicht, motor aan en wegwezen.
Toen het vliegtuig uit het zicht was, kon de cursus eindelijk beginnen. Na een opening met schriftlezing en gebed, verzorgd door Pendeta Thomas Wandik, bekend uit de Nederlandse zendingsboeken, gingen we met z’n allen naar “Ons Honk”, het vroegere asrama of internaat van Nederlandse zendingskinderen. Op de veranda werd een zeil uitgespreid, waar 20 deelnemers in een kring gingen zitten. De cursus begon met het onderdeel “Het mixen van olie en Benzine”.

Dit ondewerp is voor velen, zo niet allen een probleem. Welke olie en hoeveel moet er in één liter benzine voor een tweetaktmotor? Het bleek dat er zelfs kettingolie gebruikt werd. Dikke olie, die totaal niet geschikt is voor het mengen van benzine. Om te oefenen om de juiste hoeveelheid olie te mengen, gingen we door met het onderwerp “spelen met water”. Een metselkuip met water, een lege kuip en een maatbeker. Dat zijn de benodigdheden. Agus vroeg: “Ik heb 20 liter benzine gekocht, het zit in de lege kuip. Hoeveel olie (water) moet ik bij die benzine (in de lege kuip) doen, om de juiste verhouding te krijgen? Pak de maatbeker, en probeer maar.” Terwijl de een veel te weinig water gebruikte, gebruikte de ander juist te veel, en hadden anderen veel moeite om de maatbeker op de juiste manier af te lezen. Geduld, geduld, geduld is zoo een schoone zaek...

Na het middageten ging de cursus verder met het onderwerp “het afstellen van een bougie”. Ook werd er aandacht geschonken aan de te gebruiken gereedschappen. Tegen het eind van de middag hebben we al onze bagage naar Eben gebracht, om daar te overnachten. Daar kwam ik in gesprek met Yorim, over een heel interessant onderwerp, namelijk het bouwen van een nieuwe honnai. Een traditionele hut, waarvan al zoveel mensen dromen, en waarover zoveel romantische gedachten zijn. Niets is minder waar. Het tocht, het lekt, er zijn luizen, ratten, en er zitten veel te veel mensen. Op een oppervlakte van nog geen 7 vierkante meter liggen soms 15 mensen. Daarnaast brandt er een vuurtje, waarvan de rook in de honnai blijft hangen. Kortom: Het is tijd voor een grootscheepse verbetering.

Het idee is als volgt.: Bouw een ruime honnai. In het midden een gewone stookplaats, maar met kap en een schoorsteen. Isoleer de wanden, met materialen die op de lokatie te krijgen zijn. Het dak kan traditioneel blijven, maar van de binnenkant wordt het mooi en schoon. Een deur aan de ene kant, en twee ramen aan beide kanten. Dat is wat! Denk je naar Pass te gaan voor een simpele ketingzaagtraining, wordt je ineens deelgenoot van een plan voor de potentiële verbetering van de honnai-bewonende mensheid!

’s Avonds heben we gezellig met Urbanus, Agus en Pendeta Thomas Wandik om de haard gezeten. Van een echte Papua geleerd hoe ik een vuurtje moest aanleggen. Da’s makkelijk voor de toekomst. Daarnaa hebben we uren gepraat over het vele zendingswerk wat er door de jaren heen is gebeurd. Met dank aan alle auteurs van boeken die we thuis erover hebben gelezen! Maar om hetzelfde verhaal van de andere kant te horen, soms in Yali-taal!

Tja, Missionaristijden hebben toch wel voordelen. ZO kun je lekkerr vroeg naar bed, en kun je heel lang slapen. Volgens de geleerden ben je door het hoogteverschil ’s avonds sneller moe. Na een geode nachtrust wordt je dan wakker om kwart over zes, en hoor je dat er die dag wéér een vliegtuig zal landen. Om acht uur, precies op het tijdstip dat we zouden beginnen met de cursus. Maar goed, op naar het eind van de strip. Trouwens, die lag precies voor onze deur. Daar heb ik kennis gemaakt met Khokphan, waarvan wordt gezegd dat hij de eerste Papua was die tot geloof kwam. Het was deze man, die mij onderwees in het tijdsbegrip in Papua: “Kita punya jam karet di sini, tarik saja...” Oftewel: Hier bestaat rubberen tijd, rekbare tijd, je hoeft alleen maar te trekken...

Trouwens, de gouverneur is langs geweest. Dat is een zelfde begrip als de goede Sint. Tja, die tijd komt ook weer. Nou, er liggen hier ook pepernoten in de kast, uit Holland, gekregen van de baas, toen hij op bezoek kwam, en bij een supermarkt was een kilopak pure chocolade te koop, en die kon ik helaas niet laten liggen... Dus over een poosje is het ook hier smikkelen en smullen.

Maar goed, de gouverneur. Overal waar hij komt, schijnt hij terwille van de bevolking 100.000.000 rupiah te laten vallen. Zeg maar 10.000 Amerikaanse dollar. Iedereen is natuurlijk dolenthousiast, en van het geld worden de wegen in Pass aangepakt. Geen overbodige luxe, op dit moment. Iedereen is druk aan het graven. Uiteraard is zo’n bedrag uitstekend geschikt om verbeteringen aan te brengen in een dorp!

Woensdag sprak ik Pendeta Malchus Nekwek over een lerarenconferentie in Pass. Hij nodigde me uit. Omdat ik nog een onderzoek moet doen met Papua’s, kan ik die conferentie misschien goed gebruiken. Toen ik naar Papua ging, had ik pakweg twee taken: In de eerste plaats het werk in de bengkel: Het opleiden van mensen op het gebied van laswerk en reparatiewerk. Daarnaast moet ik een onderzoek uitvoeren naar de leerkarakteristiek van Papua’s, ofwel manieren opzoeken waardoor Papua’s beter en effectiever kunnen leren.

Ondertussen is de cursus in volle gang. Het afstellen van de ontstekingstijd, het demonteren van alle onderdelen van de kettingzaag, met alle boutjes, moertjes en ringetjes, schoonmaken, alles gaat door. Daarom kan ik even lekker bij de haard zitten om het gepasseerde even te verwerken, lekker alleen. Even genieten van een mistige, troosteloze dag, na zoveel zon.

Ook het werk in de bengkel gaat zijn gang. Iedereen is druk bezig in Wamena om een groot project klaar te krijgen voor een nieuwe school. Een bouwprojekt van pakweg 15 nieuwe gebouwen, waarvan ten minste één dakgoten krijgt om het regenwater op te vangen, om te gebruiken als drinkwater en gebruikswater. Voor die dakgoten moeten beugels gemaakt worden om de boel te kunnen monteren. De mensen moeten leren om staal te buigen, te zagen, te slijpen, te schilderen, en ga zo maar door. Natuurlijk is het voor mensen best moeilijk, als ze nog nooit een meetband in handen hebben gehad. Ook zijn ze vaak bang, bang om iets te vragen, vooral als ze iets moeten weten wat ik weet. Kijk, een westerling op straat te zien lopen, dat is één. Die kun je achterna roepen. Maar om onder zo iemand te werken, dat is wat anders.

Ondertussen is het donderdagmiddag, half zes. Men is vandaag bezig geweest om de hele kettingzaag schoon te maken, en om één en ander weer in elkaar te zetten. Echter, van de drie kettingzagen blijken er onderdelen te zijn die nodig aan vervanging toe zijn. Maar het grote probleem is, dat er totaal geen geld is om nieuwe onderdelen te kopen. Nog geen pakking, het goedkoopste onderdeel. Vanmiddag heb ik uitgebreid gepraat met Agus over de maatregelen die genomen moeten worden. De motivatie laat te wensen over, de leraar is uitgepraat, er is geen geld, het lijkt erop dat we beter onze spullen kunnen pakken. Maar dan zitten we met drie kapotte kettingzagen. Ik besloot om toch maar te beginnen met de kettingzaag van iemand, die het minst kapot is, zodat we in ieder geval verder kunnen. Het geld is een volgend probleem. Natuurlijk voelt het voor ons als ‘team guru’niet lekker, maar je moet wat, in zo’n situatie. En je doet het altijd fout.

Goed, om een lang verhaal kort af te ronden: Vrijdag morgen ben ik bezig geweest met Yorim, om een kostenberekening te maken van de nieuwe honnai. We hebben de plek bekeken waar ‘ie moet komen, ik heb m’n adviezen gegeven over afwatering, over te gebruiken materialen, enzovoort.

Vervolgens zijn we verder gegaan met het geldprobleem. Ineens bleek er uit alle hoeken en gaten geld te komen, zodat we in ieder geval alle onderdelen kunnen betalen, een gedeelte in natura, wat gezaagd hout voor de honnai betekent. Contracten worden opgesteld, kwitanties geschreven, en alles is ongeveer voor elkaar. Rest ons nog onze spullen te pakken en af te sluiten met de groep.

Inmiddels zit ik weer op mijn vertrouwde kamertje, in Wamena, na een twee uur durende bottenbrekende tocht terug, in een Toyota Hardtop. Die auto ga ik niet nog eens van de binnenkant bekijken, hoop ik. Maar als de plicht mij roept, zal ik weer gaan, want de reis is gewoon gaaf. Lekker ploeteren over een hobbelige grindweg, vol met kuilen en gaten, lekker baggeren, en een geweldig uitzicht over de bergen.

Terugkijkend op een week vol reusachtige ervaringen kan ik niets anders zeggen dan: Pass Valley en u, sampai nanti!